Logo

dziennik
 
bip logo

Nasze strony

czworeczka

 

biblio

 

SRzPU

 

skf
 
Praca z uczniem sprawiającym trudności wychowawcze
Wpisany przez Administrator
poniedziałek, 07 czerwca 2010 19:21

Praca z uczniem sprawiającym trudności wychowawcze

Trudności wychowawcze są zjawiskiem niemal codziennym w życiu szkoły. Nie ma szkoły gdzie nie znaleźliby się uczniowie , których zachowania w sposób trwały nie odbiegałyby od oczekiwań i wymagań nauczycieli oraz obowiązujących norm współżycia. Stosunkowa powszechność tego zjawiska sprawia, że jest to problem stale aktualny w pracy wychowawczej szkoły. 

Pojęcie „trudności wychowawcze” rozumiane jest bardzo szeroko, funkcjonuje jako określenie bardzo pojemne. Odnoszone jest do różnych stanów i sytuacji, do rozmaitych kategorii dzieci młodzieży oraz do problemów, których rozwiązanie nastręcza kłopoty bądź wiąże się ze znacznie zwiększonym wysiłkiem.

Przyczyny trudności wychowawczych są złożone i zależne od siebie. Wielu psychologów ujmuje je w dwie grupy czynników:

  1. Czynniki endogenne, które powodują uszkodzenia układu nerwowego, a w konsekwencji zaburzenia rozwoju i trudności wychowawcze. Czynniki te dzieli się na dalsze podgrupy np. czynniki uszkadzające komórkę rozrodczą, zarodek i płód, układ nerwowy w czasie porodu lub po urodzeniu dziecka. Trudności wychowawcze uwarunkowane tymi czynnikami powodują najczęściej niedorozwój umysłowy, nadpobudliwość nerwową, nadmierną ruchliwość lub zahamowania i spowolnienie ruchowe. Zaburzenia te przy odpowiedniej opiece lekarskiej i wychowawczej dają pomyślne rokowania.
  2. Czynniki egzogenne polegają na szkodliwym wpływie otoczenia i wadliwym oddziaływaniu wychowawczym. Można tu mówić o:

a) wadach w funkcjonowaniu rodziny
b) niedociągnięciach i błędach wychowawczych szkoły
c) negatywnych wpływach środowiska rówieśniczego.

Dość trudno jest sklasyfikować rodzaje trudności wychowawczych, dlatego, że objawy trudności dzieci nie są stałe, lecz ulegają zmianie wraz z wiekiem, a ponadto są zależne od środowiska, w którym dziecko przebywa.

Do najczęściej występujących trudności wychowawczych dzieci szkolnych zalicza się:        brak zainteresowania nauką, agresja fizyczna (bójki) i słowna, lekceważenie i niewykonywanie poleceń nauczyciela, nadmierna ruchliwość, złośliwość, hałaśliwość, wagary, kradzieże, kłamstwa, niszczenie mienia, płaczliwość i palenie papierosów.

Wychowanka, który swym zachowaniem stwarza kłopoty i trudności określa się mianem dziecka trudnego, zaniedbanego, zagrożonego albo niedostosowanego.

Dziecko takie nie jest akceptowane przez środowisko społeczne, w którym przebywa, niekiedy dochodzi do jawnego konfliktu pomiędzy dzieckiem a środowiskiem. Dziecko może być odrzucone przez dorosłych lub kolegów, może cierpieć na niedosyt uczuć, albo po prostu nie wie, jak sobie poradzić w życiu, czy też jak nawiązać przyjacielskie kontakty. W efekcie więc wycofuje się - jest bierne, bądź też staje się agresywne, złośliwe, niedostępne, zaczyna kłamać lub popada w konflikty z otoczeniem. Należy w porę wyjść z szeregiem zabiegów wychowawczych nastawionych na diagnostykę, terapię oraz profilaktykę pedagogiczną.
Warunkiem skuteczności wszelkich sposobów postępowania wychowawczego wymienia się na pierwszym miejscu postawę nauczyciela. Najbardziej pożądaną postawą nauczyciela z punktu widzenia wychowawczej skuteczności stosowanych w szkole form oddziaływań jest postawa demokratyczna. Polega ona na okazywaniu uczniom życzliwości i rozumienia, pozyskaniu sobie ich sympatii i zaufania. Nauczyciel o postawie demokratycznej umożliwia uczniom wspólne przedyskutowanie nurtujących ich problemów, ułatwia im wykonywanie konkretnych zadań, nie wyłączając zadań społecznie użytecznych. Liczy się z celami i decyzjami klasy jako grupy społecznej, a także z psychospołecznymi potrzebami uczniów(potrzebą bezpieczeństwa, miłości, uznania i samorealizacji), udziela niezbędnych informacji i dba o należyty ich przepływ wewnątrz klasy Oprócz umiejętności bliskiego kontaktowania się z poszczególnymi uczniami i całą klasą­ przywiązuje się dużą wagę do akceptowania i rozumienia dzieci przez nauczyciela oraz do jego autentyczności w zachowaniu. Akceptowanie ucznia przez nauczyciela oznacza uznawanie ich takimi, jakimi są naprawdę. Każdy uczeń jest indywidualnością z charakterystycznymi pragnieniami, potrzebami, zainteresowaniami, swoistym sposobem patrzenia na świat i ludzi, zaletami i wadami, radościami i smutkami. Nauczyciel więc powinien akceptować ucznia niezależnie od tego, jaki on jest: dobry czy zły, pilny czy leniwy, pełen ufności czy lęku, roztropny czy nierozważny. Akceptowanie niewiele znaczy bez rozumienia każdego z nich.

Rozumienie pozostaje w ścisłym związku z empatią, czyli umiejętnością wczuwania się w stany i procesy psychiczne, na tworzeniu trafnych wyobrażeń na temat tego, co dzieje się w drugiej osobie. Nauczyciel powinien uważnie i cierpliwie umieć słuchać swoich uczniów. Powinien jednocześnie powstrzymywać się od wszelkich ocen i krytycznych uwag pod ich adresem, ale jednocześnie powinien umieć stwierdzić pewne fakty związane z myślami i uczuciami ucznia.

Ważnym dopełnieniem umiejętności akceptowania i rozumienia uczniów przez nauczyciela jest jego autentyczność, czyli zgodność z samym sobą. Polega ona na szczerym, spontanicznym zachowaniu, na byciu sobą oraz na integracji uczuć i wypowiedzi z zachowaniem wobec uczniów. Uczniowie odczuwają, że za autentycznym zachowaniem nauczyciela kryje się człowiek godny zaufania, na którym można polegać oraz którego nie sposób nie akceptować i szanować . Takiemu nauczycielowi na pewno łatwiej będzie pokonywać trudności wychowawcze u uczniów, ponieważ będzie silniej oddziaływał na ich uczucia, emocje i postawy społeczne. Trudności wychowawcze przechodzą przez różne stadia rozwojowe, podlegają przekształceniom jakościowym i ilościowym. Należy ustalić określone działania w kierunku wykrycia i likwidacji już w początkowej fazie typowych trudności wychowawczych.


Działania te można przedstawić następująco:

Zaobserwowanie u ucznia negatywnych zachowań.

Gromadzenie informacji o uczniu.

Określenie rodzaju trudności.

Podjęcie decyzji o postępowaniu terapeutyczno -wychowawczym.

Prowadzenie działań terapeutyczno- wychowawczych.

Za stan nie budzący niepokoju przyjmuje się zachowanie względnej równowagi pomiędzy jednostką a otoczeniem. Względność dotyczy nieznanych odchyleń od normy w zachowaniu, które mają charakter krótkotrwały, często incydentalny. Nie wywołują one ostrych konfliktów z otoczeniem i wygasają w sposób naturalny. W przypadku, gdy zaobserwowane odchylenia mają tendencję rozwojową, zachodzi potrzeba bezwzględnej interwencji otoczenia wychowawczego, wychowawczego w formie takich czynności i zabiegów diagnostycznych i terapeutycznych, które pozwolą zahamować dalszy ich rozwój. Wykrycie w porę stanu zagrożenia jest podstawowym warunkiem skuteczności dalszych zabiegów.

Interwencję otoczenia wychowawczego można rozpocząć od zebrania faktów, które pozwolą wyodrębnić pewne powtarzające się reakcje i odszukać ich przyczyny. Dokonać można tego drogą obserwacji ucznia. Zaobserwowane fakty powinny być odnotowane w arkuszu obserwacyjnym. Arkusz obserwacji ma pomóc w uzyskaniu informacji o przeżyciach, dążeniach i skłonnościach ucznia sprawiającego trudności wychowawcze. Arkusz może obejmować: dane o uczniu, stan fizyczny ucznia, warunki socjalne, zainteresowania, uzdolnienia, uspołecznienie, oceny szkolne, zaobserwowane trudności wychowawcze .Dane o uczniu zbiera wychowawca nie tylko drogą obserwacji. Pomocne są również informacje uzyskane bezpośrednio od ucznia(wywiady, ankiety, pytania sondażowe),dzięki którym rozpoznanie jest bardziej pełne. Jednocześnie informacje uzyskane różną drogą mogą poświadczyć trafność sposobów rozpoznawania negatywnych zjawisk w zachowaniu się ucznia.
Zebrane w powyższy sposób informacje o uczniu mają dla wychowawcy podwójne znaczenie:

  • pozwalają ustalić przyczyny trudności wychowawczych;
  • umożliwiają zakwalifikowanie trudności do odpowiedniej grupy;
Poznanie głównego źródła przyczyn, które często mogą występować kompleksowo, jest konieczne dla podjęcia środków zaradczych. Określenie rodzaju trudności prowadzi do bardzo istotnego działania wychowawczego. Wychowawca musi ocenić, czy wykryte trudności może zlikwidować sam, czy konieczna będzie pomoc psychologa, który dysponuje odpowiednimi narzędziami, może dokonać właściwego rozpoznania i postawić trafną diagnozę. Ale i w tym przypadku wstępne dane dostarczone przez wychowawcę są konieczne dla głębszego poznania motywów i przyczyn leżących u podstaw określonych trudności wychowawczych.

 

Pomijając przypadki, w których dalsze postępowanie wynikać będzie z orzeczenia psychologa, wychowawca musi zwrócić szczególną uwagę na tych uczniów względem, których sam podejmuje określoną działalność profilaktyczną. Z praktyki wynika, że tylko zabiegi traktowane kompleksowo dają oczekiwane rezultaty. Do najbardziej sprawdzonych zabiegów należy:
  • przeprowadzenie rozmów profilaktyczno - ostrzegawczych z rodzicami uczniów sprawiających trudności wychowawcze;
  • zagospodarowanie czasu wolnego ucznia (dużą rolę do spełnienia ma świetlica szkolna).

Równie dobre rezultaty daje nawiązanie bliższego kontaktu z uczniem i ukazywanie mu w drodze indywidualnych rozmów szkodliwości jego postępowania. Wskazane jest też wykorzystywanie filmów, wycieczek do kształtowania pożądanych postaw.

Bardzo dobre wyniki przynosi zbliżanie uczniów sprawiających trudności do uczniów pozytywnych przez odpowiedni przydział pracy w grupie oraz powierzanie im funkcji społecznych  jako źródła doświadczeń w zakresie form i sposobów postępowania. Należy też wykorzystać możliwości tkwiące w procesie dydaktycznym, zwłaszcza związane z analizą pojęć społeczno - moralnych. Trzeba również zwracać uwagę na rozwijanie poczucia odpowiedzialności za terminowe wykonanie i jakość pracy (w ramach wypełniania obowiązków uczniowskich), stale eksponować wartości mało dotąd cenionych uczniów i wykorzystywać ich zainteresowania i uzdolnienia w pracy z grupą. Celowe jest organizowanie skutecznej pomocy w grupach wyrównawczych w przypadku niepowodzeń szkolnych oraz organizowanie narad opiekuńczych z udziałem wychowawcy, pedagoga , dyrektora szkoły, a w pewnych przypadkach nawet rodziców.
Efektywną formą pracy wychowawczej z uczniami trudnymi są różnego rodzaju techniki wychowawcze. Przez ich zastosowanie można eliminować u uczniów negatywny obraz o samym sobie, który jest źródłem niepokoju i przygnębienia, a nawet frustracji i agresji. Obraz pozytywny stwarza poczucie pewności siebie, zapewnia równowagę emocjonalną, wyrabia przychylny stosunek do innych osób, ułatwia nawiązywanie kontaktów z innymi, umożliwia osiągnięcie lepszych wyników w nauce. Osiągnąć go można dzięki technikom: sondażu, negatywnych i pozytywnych opinii o uczniach, sondowania wyłącznie pozytywnych opinii, socjodramatycznym, decyzji grupowych i „ burzy mózgów”.

Nawarstwiające się trudności w nauce, czy też natury wychowawczej powodują zakłócenia w sferze emocjonalnej, co w konsekwencji prowadzi do trudności wychowawczych.

Przezwyciężanie trudności wychowawczych wymaga zabiegów profilaktycznych. Każde pożądane oddziaływanie pedagogiczne jest jednocześnie działaniem profilaktycznym. Wczesne rozpoznanie dzieci, które wykazują trudności wychowawcze daje szanse na szybkie ich przezwyciężenie. Najważniejsze zatem jest, aby w porę zapobiec trudnościom i niepowodzeniom. Łatwe bowiem jest skorygowanie niepoprawnych zachowań w początkowej fazie ich występowania. Często organizacja szkoły nie uwzględnia zainteresowań i potrzeb dziecka. Skuteczną metodą oddziaływań wychowawczych jest prawidłowa organizacja czasu wolnego dzieci, najlepiej jeżeli jest to forma zgodna z zainteresowaniami ucznia.

Jeżeli przyczyny trudności tkwią w środowisku, należy dążyć do wewnętrznych zmian w środowisku. Ścisła współpraca szkoły i domu może doprowadzić do korzystnych zmian w środowisku domowym ucznia. Indywidualne rozmowy z rodzicami z reguły dają pozytywne rezultaty w pokonywaniu trudności wychowawczych.

Wielką pomocą w pracy z uczniami sprawiającymi problemy wychowawcze jest stała współpraca z pedagogiem szkolnym oraz Poradnią Psychologiczno – Pedagogiczną. Z porad pedagoga szkolnego i psychologa mogą korzystać zarówno uczniowie, jak i ich rodzice.

Nie można pominąć ważnej roli współpracy z dyrekcją szkoły i innymi nauczycielami uczącymi w danej klasie. Wzajemna wymiana spostrzeżeń dotycząca zachowań uczniów, ich postępów w nauce, wspólne ustalanie metod pracy, wspieranie się w swych działaniach pozwoli skutecznie wpływać na postawy uczniów.

Te różnorodne oddziaływania w pracy z uczniami sprawiającymi trudności wychowawcze można ująć w następujące zadania:

  •  poznanie dziecka, jego środowiska, wyczucia jego potrzeb, utrzymywanie stałych kontaktów z rodzicami (popularyzowanie wiedzy psychologiczno – pedagogicznej, udzielanie instruktażu w sprawie postępowania z dzieckiem),
  •  jak najszybsze dostrzeżenie trudności u swoich wychowanków, określenie rodzaju, jakości i stopnia występujących u nich zaburzeń,
  • dostosowanie działań dydaktyczno – wychowawczych do możliwości i potrzeb dziecka,
  • stworzenie życzliwej atmosfery i wyzwolenie gotowości pomocy u rówieśników.

Praca z uczniem sprawiającym trudności wychowawcze wymaga od nauczyciela – wychowawcy wiele poświęceń i zaangażowania. Może jednak dać dużo satysfakcji i radości, jeśli będziemy wnikliwymi obserwatorami i potrafimy poznać i zrozumieć potrzeby uczniów, po to by móc im wskazać właściwą drogę postępowania i nadać sens w kształtowaniu i rozwijaniu ich osobowości.

Literatura

Gordon T.: Wychowanie bez porażek. PAX 1993.

Łobocki M.: Trudności wychowawcze w szkole. Warszawa 1989.

Spionek H.: Zaburzenia rozwoju uczniów a niepowodzenia szkolne. Warszawa 1975.

Skórzyńska Z.: Przyczyny trudności wychowawczych. Warszawa 1970.

Czechowski J.: Trudności emocjonalne uczniów. Życie Szkoły 7/2001.

 

Opracowała:  Renata Kwiecień

 

 
© 2010 Zespół Szkół nr4 w Krasnymstawie
Wszelkie prawa zastrzeżone
kontakt: administrator strony